“رؤيا”،براى همكاران دپارتمان انديشه پايگاه خبرى توضيح داده بود كه تصميم دارند ابعاد آئين را تبيين كنند.گفت: “روشنا” از فروع دين آغاز كرد و اولين مقاله را در مورد نماز،كار كرد.امروز هم نوشين،مقاله روزه را فرستاد. اميدوارم در چهل عنوان،ابعاد مختلف آئين را به مخاطبان پايگاه تقديم كنيم.الگوى مقالات مى تواند همين دو نوشته باشد در عين حال از ابتكارات هم استقبال مى كنيم.اين مقاله نوشين است…: روزه، ترجمه “صيام”به معنای خودداری از انجام کاری است و اصطلاحاً به معنای بازداشتن نفس از همه چیزهایی است که روزه را باطل میکند. روزه در ادیان پیش از اسلام هم بوده و در سال دوم هجرت روزه تشريع شد، هرچند قبل از آن هم پیامبر و برخی مسلمانان روزه میگرفتند.احكام روزه در سوره بقره آمده:”ای مومنان! روزه بر شما واجب شد همانگونه که بر مردمان پیش از شما واجب گشت؛اميد است تقوا پیشه کنید…١”.فلسفه روزه، در اين آيه ،تحقق تقوى شمرده شده است.وصف هاى ديگر از روزه:وسيله امتحات و تثبيت اخلاص،زكات بدن، يادآورى گرسنگى و تشنگى قيامت،عامل استجابت دعا (هنگام افطار)، عامل تندرستى، سپرى در مقابل آفات و نيز آتش دوزخ،جلب عنايات الاهى و…
امير مومنان فرمود: “روزه، (فقط)امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه خودداری از تمامی چیزهایی است که خداوند سبحان آنها را بد میداند٢”؛ “آنگاه که روزه میگیری باید چشم و گوش و مو و پوست تو هم روزه دار باشند٣”. و بدان كه “روزه قلب بهتر از روزه زبان است و روزه زبان، بهتر از روزه شکم است٤”.در منابع دينى ما، روزه یکی از ستونهای پنجگانه اسلام شمرده شده، امام باقر(ع) فرمود:”اسلام بر پنج چیز استوار است، بر نماز و زکات حج و روزه و ولایت٥”. همچنين روزه ، گونهای از جهاد شمرده شده است.پيامبر اكرم(ص)فرمودند: روزه گرفتن در گرما، جهاد است٦”. روزه هاى واجب،روزه ماه يك ماهه رمضان،روزه قضا،روزه قضای والدين،روزه سومین روز اعتكاف،روزه به جای قربانى در حج،كفاره نذر و قسم و كفاره ترك بى دليل روزه واجب.روزه هاى حرام نيز روزه عيد فطر و عيد قربان،روزه مسافر،روزه ايام تشريق براى حاجيان است. روزه عاشورا نيز مكروه است.در بقیه روزهای سال ، روزه مستحب است به ويژه روزهاى مناسبت هاي خاص كه در مفاتيح الجنان آمده است…
از زيباترين آداب روزه،افطار یا بازکردن آن هنگام اذان مغرب است .اين لحظه را لحظه استجابت دعا گفته اند و نيكوست دعا كردن براى اصلاح همه امور:امام كاظم(ع): دعای شخص روزه دار هنگام افطار مستجاب میشود٧. امام صادق(ع)فرمود: برای روزه دار دو خوشحالی است: یکی هنگام افطار و دیگری هنگام لقاء پروردگار٨”. افطارى دادن به روزه داران از پر فضيلت ترين امور است:”هر کس روزه داری را افطار دهد، برای او هم مثل اجر روزه دار است:٩”؛”افطاری دادن به برادر روزه دارت از گرفتن روزه (مستحبی) بهتر است١٠”.روزه از نظر پزشكى هم موجب سلامتى است:پيامبر(ص):”روزه بگيريد تا تندرست باشيد”(صوموا تَصِحّوا١١)؛روزه ،آشنائى با مسأله فقر و مشكل نيازمندان است:”خداوند روزه را واجب کرده تا بدین وسیله غنی و فقیر مساوی گردند١٢”امام رضا(ع): مردم به انجام روزه امر شدهاند تا درد گرسنگی و تشنگی را بفهمند و به واسطه آن ،فقر و بیچارگی آخرت را بیابند١٣”…
روزه با جهان آخرت،پيوندى ناگسستنى دارد:”روزه سپری در برابر آتش جهنم است١٤”؛ ” حق روزه آن است که بدانی این پردهای است که خداوند در برابر زبان، گوش، چشم، اندام و شکمت آویخته تا تو را از آتش بپوشاند١٥”؛خداوند فرمود:”روزه برای من است و من پاداش آن را میدهم١٦”؛”خوشا به حال کسانی که برای خدا گرسنه و تشنه شدهاند؛ اینان در روز قیامت سیر میشوند١٧”؛”بهشت مشتاق چهار نفر است، کسی که گرسنهای را سیر کند، آن که حافظ زبان خود باشد، کسی که قرآن را تلاوت کند، و کسی که در ماه رمضان روزه بگیرد١٨”…زيباست كه در اين مهمانى الاهى ،پاك و زيبا شويم و با اين پاكى، يازده ماه ديگر سال خود را نورانى نمائيم.ضمناً كودكان خويش را هم با روزه هاى كوچك و باصطلاح گذشتگان”كله گنجشكى”از هم اكنون براي حضور در اين سفره معنوى آماده كنيم…
—————–
١.سوره بقره، آیه ۱۸۳
٢.شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديدج٢٠ص٢٩٩ح٤١٧
٣.امام صادق(ع): كافى ج٤ص٨٧
٤.على(ع):غررالحكم ص١٧٦،ح٣٣٦٣
٥.کافی، ج۴، ص۶۲
٦.بحارالانوار، ج۹۳، ص۲۵۷، ح۱۴
٧.بحار الانوار،ج۹۳، ص۲۵۵، ح۳۳
٨.کافی، ج۴، ص۶۵
٩.امام صادق(ع):کافی،ج۴، ص۶۸، ح١
١٠.امام كاظم(ع):همان، ح۲ – محاسن ص۳۹۶، ح۶۶
١١.نهج الفصاحة،ص۵۴۷، ح۱۸۵۴
١٢. من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۷۳، ح۱۷۶۶
١٣.وسائل الشیعة،ج۱۰، ص۹، ح۱۲۷۰۱
١٤.پيامبر(ص): کافی، ج۴، ص۶۲، ح۱- تحف العقول، ص۲۵۸
١٥.تحف العقول،ص۲۵۸
١٦.من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۷۵، ح۱۷۷۳
١٧.پيامبر(ص):هدایة الامة الی احکام الائمة ،حر عاملى ج۴، ص۲۶۸، ح۹
١٨.مستدرك الوسائل ج ٧ص٤٠٠