فغان ز جغد جنگ و مرغوای او/ که تا ابد بریده باد نای او/بریده باد نای او و تا ابد/گسسته و شکسته پَرّ و پای او/ چه باشد از بلای جنگ صعب تر؟/ که کس امان نیابد از بلای او١…در مورد جنگ هم مهمان امير هستيم! امير:آرى بلائى خانمانسوزتر از جنگ نداريم.بعد از ورود باروت و جنگ افزارهاى نوين حجم تلفات بيشتر شده است طبق بعضى از آمارها٢بین سالهای ۳۵۰۰ پیش از میلاد تا اواخر سده ۲۰ میلادی حدوداً ۱۴۵۰۰ جنگ رخ داده و ۳/۵ میلیارد نفر بر اثر آنها جان خود را از دست دادهاند و فقط ۳۰۰ سال از تاریخ بشر در صلح به سر رفته است٢.تخمين هایی که برای تلفات جنگ جهانى دوم زده میشود، متنوع است اما بسیاری بر این باورند که ۶۰ میلیون نفر بر اثر این جنگ جان باختهاند. از میان آنها ۲۰ میلون نفر سرباز و ۴۰ میلیون نفر شهروند غیرنظامی بودهاند. شوروى ۲۷ میلیون نفر را در جریان جنگ از دست داد که این میزان تقریباً به اندازه نیمی از کشتگان این جنگ است.تلفات جنگ ها منحصر به كشتگان نبوده،انبوه مجروحان و آثار روانى و تخريب شهرها و تاسيسات اقتصادى و رنج و آلام تک تک انسانها را بايد برآن افزود…
سروش گفت: بعد از دو جنگ جهانى، با تشكيل سازمان ملل متحد،اميد مى رفت اين بلاى شوم از بين برود و خطر جنگ جهانى سوم كه اتمى خواهد بود، پيشگيرى شود ولى اينطور نشد،چرا؟ امير گفت:منفعت طلبى صاحبان كارخانجات تسليحاتى كه دائم جنگ افزار توليد مى كنند و نيز سلطه هواى نفسانى و غلبه قدرت و شهوت مقام افراد،و جهانخوارى مستكبران جهانى،نمى گذارد شعله هاى جنگ خاموش شود؛ لذا شاهديم در همين چند دهه اخير در جنگ هاى خاور ميانه واكنون در يمن و سوريه و ليبى و افغانستان و…مليون ها نفر كشته و زخمى و ميلياردها دلار خسارت وارد شده و همچنان مى شود.سروش گفت:تازه علاوه بر جنگ سرد،جنگ نرم از طريق جنگ اقتصادى و تحريم ها و جنگ هاى تبليغاتى و رسانه اى و سايبرى هم افزوده شده كه ضايعات آنها كمتر از ضايعات جنگ سرد نيست.امير گفت:بله،لذا نگرانى ها كم نشده و كارى هم از سازمان ملل بر نمى آيد زيرا اسير سلطه همان قدرت هاى بانى جنگ است…
حميد گفت:موضع دين در مورد جنگ چيست؟امير گفت:محور دين الاهى بر سعادت انسانها و پيامش دوستی، برادری و برابری، صلح و صفاست و توسل به زور و جنگ حالتی اضطراری است.جـنـگ در اسـلام ،معناى دفاعى داشته و اين پيكارها به منظور دفع تجاوز و تاءمين آزادى و نجات توده هاى مردم براى گزينش دين دلخواه و محكم ساختن پايه هاى صلح ، با رعايت اصول جوانمردى و شرافت بوده است.وقتى قريش به دشمنى خود با مـسـلمـانـان ،پس از قتل و شكنجه و محاصره اقتصادى ادامـه دادنـد و آنـهـا را از خـانـه و كـاشـانـه شـان بـيـرون رانـدنـد و امـوال آنـان را مـصـادره كـردند، خداوند به مسلمانان اجازه پيكار داد و نخستين آيه در اين باره نازل گرديد:”به كسانيكه مورد ظلم و قتال واقع شدند،اجازه پيكار داده شد و خدا بر يارى آنها تواناست؛كسانيكه به ناحق،از ديارشان اخراج شدند به جرم آنكه مى گفتند پروردگار ما “الله”است،اخراج شدند٣”؛و نيز:”در راه خـدا بـا كـسـانى كه با شما مى جنگند، بجنگيد، ولى از اندازه در نگذريد. زيرا خداوند تجاوز كاران را دوست نمى دارد٤”…
حميد دوباره پرسيد:آيا اسلام بوسيله شمشير ،دين را تثبيت نمود؟امير گفت:هرگز! در قرآن كريم ، آيه اى دال بر اينكه جهاد اسلامى براى وادار ساختن مردم به پذيرش دين است وجود ندارد.بلكه بر عكس مى گويد:هيچ اجبارى در پذيرش دين نيست(لا اكراه فى الدين٥) و مى فرمايد:”خـدا شـما را باز نمى دارد كه به كسانى كه در دين با شما نجنگيده و شما را از ديارتان بيرون نكرده انـد ، نيكى كنيد و با ايشان عدالت ورزيد؛ زيرا خداوند دادگران را دوست مى دارد؛فـقـط خـدا شما را از دوستى با كسانى باز مى دارد كه در [كار] دين با شما جنگ كرده و شما را از خـانـه هـايـتـان بـيـرون رانـده و در بـيـرون رانـدن تان ، همكارى كرده اند و هر كس آنان را به دوستى گيرد، آنان همان ستمگرانند.٦”. آخرين آيه هاى قرآن كريم نيز روابط مسلمانان با ديگران را تعيين فرموده است:امـروز چـيـزهـاى پـاكـيـزه بـر شـمـا حـلال شـده ، و طـعـام كـسـانـى كـه اهـل كـتـابـنـد [با شرايطى]بـراى شـمـا حـلال ، و طـعـام شـمـا بـراى آنـان حـلال است . و [بر شما حلال است ازدواج با] زنان پاكدامن از مسلمان ، و زنان پاكدامن از كسانى كـه پـيـش از شـمـا كـتاب [آسمانى ] به آنان داده شده ، به شرط آنكه مهرهايشان را به ايشان بـدهـيـد، در حـالى كـه خـود پاكدامن باشيد …٧”از مهم ترین دلایل گسترش اسلام، نظام اخلاقی و اعتقادی و حقوقی این دین و ابتنای آن بر صداقت و پاکی فردی و برابری و عدالت اجتماعی بود که در آن روزگار برای اقوام سرزمینهای فتح شده، مانند ایرانیان که دارای نظام طبقاتی بودند، جاذبه بسیار داشت، علاوه بر این، بسیاری از لشکر کشیهای صدر اسلام به جنگ منتهی نشد و با مصالحه پایان پذیرفت…
————
١.گزيده اشعار ملك الشعراى بهار،قصيده٢٩
٢.ويكى پديا،مقاله جنگ
٣.سوره حج،آيات٣٩و٤٠
٤.سوره بقره،آيه١٩٠
٥.سوره بقره،آيه٢٥٦
٦.سوره ممتحنه،آيه٨
٧.سوره مائده،آيه٥