حزب به معنای گروه، دسته و جمعیتى است كه داراى هدف و مرام و نام و نشان خاصى است و با آن از گروه هاى ديگر تشخص مى يابد و جمع آن احزاب است.حزب(Party)در فرهنگ سياسى،گروهی است که با هدف دستیابی به قدرت ــ از راه انتخابات یا انقلاب ــ یا اعمال آن در یک نظام سیاسی، تأسیس می شود.حزب به معناى امروزين از قرن هجدهم به بعد در اروپای غربی وارد ادبیات سیاسی شد و همراه با گسترش شیوه و سبک سیاسی غربی در دیگر نقاط جهان نیز گسترش یافت. نخستین احزاب از تلفیق گروههای پارلمانی و کمیته های انتخاباتی و از معدود افراد ثروتمند و صاحب نفوذ تشکیل می شد. احزاب در شکل نوین خود در اروپا و امريكا در قرن نوزدهم و در نظام های پارلمانی شکل گرفتند.نخستین تشکیلات سیاسی به سبک جدید در ایران فراموشخانه بود که میرزاملکم خان ناظم الدوله در دوره سلطنت ناصرالدین شاه ، در اواخر ۱۲۷۴در تهران تشکیل داد. گرچه فراموشخانه نامِ حزب نداشت، اما کارکرد حزبی داشت.در نهضت مشروطه در ۱۳۲۲، گروهی انجمن مخفی و انجمن ملی را در تهران تشکیل دادند که پیش درآمدی بر تشکیل احزاب بود بعدها حزب توده در مهر ١٣٢٠با مرام كمونيستى و حمايت رسمى روس ها تاسيس شد…امروز در كشورها،احزاب دوگانه يا چندگانه بازيگران عرصه قدرت و مقدرات مردم هستند…
بحث حزب را امير شروع كرد و ادامه داد:كاركردهاى مثبت احزاب:سازماندهي و انسجام نيروهاي پراكنده و شكل دهي به افكار عمومي ناهماهنگ، تربيت و رشد نيروهاي كارآمد براي توسعه نظام سياسي،انعكاس خواسته هاي مردم به دستگاه حاكمه و سلب استبداد و فساد سياسي، اقتصادي و اداري از قواي حاكم و كارگزاران نظام، توسعه سياسي و رشد اجتماعي در اثر رقابت ، شفاف شدن ديدگاهها و مدون شدن برنامهها در جريان رقابت هاي سياسي ،آگاهي بخشى به مردم از جريانات اجتماعي و جلب مشاركت هر چه بيشتر آنهاست.اما آفات و معايب احزاب: تزاحم با آزادي فردي به معناى اجبار در پذيرش تصميمات رهبران حزب، آسيب زدن به وحدت ملى در جريان رقابت هاى مخرب، تنگ كردن فضا براى افراد مستقل و نيروهاى مردمى بخاطر اتكاى كامل فقط به نيروهاى حزبى، تعصب حزبى و التزام به منافع حزب كه نه تنها با ارزشهاي اخلاقي تعارض دارند بلكه انسان را از تعقل و آزادانديشي باز ميدارد و در اثر افراط در تعظيم و تقديس حزب، ماهيت انساني او را مخدوش مى سازد…
گفتم:ظاهراً در قرآن هم به موضوع حزب اشاره شده است.گفت:بله، قرآن مجید به مؤمنان و بندگان صالح و وفادار خدا،”حزب خدا” و در مقابل، به منکران و کافران و منافقان “حزب شیطان”گفته و از اينكه مردم گروه گروه شده و به جان هم بيفتند پرهيز داده (يَلبسَكم شِيَعاً١) و دعوت به “امّت واحده” به جاى احزاب متفرقه نموده است(وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً)٢.احزاب را از تنازع و تفرقه و اختلاف منع نموده تا موجب تضعيف و سستى قواى يكديگر و خطر آفرينى براى امنيت جامعه نشوند(وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ٣).قرآن،تعصب بيجا و خود خوب پندارى را آفت حزبى شمرده كه گروه را از ديدن معايب خويش باز مى دارد:”مباشيد از كسانى كه دين خود را قطعه قطعه كردند و فرقه فرقه شدند؛هر حزبى بدانچه پيش آنهاست،دلخوش شوند”(مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَ كانُوا شِيَعاً كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ٤). اين روانشناسى احزاب است كه قرآن به خوبى بدان اشاره مى كند؛داشته هاى بد خود را توجيه و داشته هاى خوب رقيب را تقبيح و سياه نمائى مى كنند! افراد مستقل يا احزاب صادق بايد در اين دام نيفتند…
گفتم:به نظر مى رسد واژه هاى حزب خدا و حزب شيطان در قرآن بيش از آنكه كاركرد اجتماعى داشته باشد،نقش سازندگى اعتقادى،تربيتى و اخلاقى دارد.گفت:حزب الله به معنای سربازان و یاوران خداست.اصاف ویژهای در قرآن كريم برای حزب الله بیان شده است:ايمان به خدا ،ايمان به آخرت و به روز جزا، بهره مندى از تأييد خدا و حمايت بوسيله روحى از طرف او، بهره مندى از رضايت او،پيراستگى از تعصب ناروا:”قومی را نیابی که به خدا و روز بازپسین ايمان داشته باشند (و) کسانی را که با خدا و رسولش مخالفت کردهاند هر چند پدرانشان یا پسرانشان یا برادرانشان یا عشيره آنان باشند، دوست بدارند. خداوند در دل آنهاست که ایمان را نوشته است و آنها را با روحى از جانب خود تایید کرده است و آنان را به بهشت هایی که از زیر (درختان) آن جوی هایی روان است در میآورد؛ همیشه در آنجا ماندگارند؛ خدا از ایشان خشنود و آنها از او خشنودند اینانند حزب خدا! آری حزب خداست که رستگارانند٥”.همچنين قبول ولايت خدا و پيامبر(ص) و على(ع)،نشانه حزب خدائى بودن است٦.در مقابل حزب شيطان است كه بزرگترين نشانه آنها فراموشي ياد خداست . آنان همان زيانكارانند٧…
———————-
١.سوره انعام،آيه٦٥
٢.سوره انبياء،آيه٩٢
٣.سوره انفال،آيه٤٦
٤.سوره روم،آيه ٣٢
٥.سوره مجادله،آيه ٢٢
٦.سوره مائده آيات ٥٥و٥٦
٧.سوره مجادله آيات ١٩و٢٢