آنها كه كارمند و كارگزار حكومت اند،چه مسئوليت ها و رسالتى به عهده دارند؟امير:وقتى اين بحث را پذيرفتم از ابعادش خبر نداشتم، سرى به منابع زدم ديدم واقعاً چه موضوع مهم و دامنه دارى است.اينان در واقع كارمندان و مستخدمان ملت اند و بايد خدمت به مردم را وظيفه و افتخار خود بدانند.آنها بايد با تقوا،امانت دار، عالم به وظيفه خود و پاك دست باشند.پيامبر(ص)شخصی به نام ابناللتیبه را به عنوان کارگزار خود در جمعآوری صدقات به قبیله بنیسلیم فرستاد. وی پس از اتمام كار نزد حضرت آمد و عرض کرد: ای رسول خدا این از برای شماست و این یکی به من هدیه داده شده است. پیامبر بر منبر رفت و فرمود: کارگزار را چه میشود، او را به کارگزاری میگماریم، به نزد ما میآید و میگوید، این از برای شماست و این یکی به من هدیه داده شده، چرا در خانه پدر و مادرش ننشست تا ببیند آیا باز برای او هدیه میآورند یا نه؟ سوگند به آنکه جان من در دست قدرت اوست. کسی از شما به چیزی از آن خیانت نمیورزد؛ مگر آن که آن را در روز قیامت برگردن خویش حمل کند…١
گفتم: اصول رفتارى يك كارگزار چيست؟امير گفت:نامه پيامبر به معاذ بن جبل -وقتى او را به ماموريتى در يمن مى فرستادند،پاسخ شماست:”ای معاذ! تو را به پرهیزکاری نسبت به خدا، راستگویی، وفاداری بر پیمان و دوری از خیانت، نرمی در گفتار، سلام کردن، حفظ حقوق همسایگان، ادای امانت، رعایت حال یتیمان، نیکو انجام دادن کارها، کوتاهی آرزوها، علاقه به آخرت و بیم داشتن از حساب روز بازپسین و ملازمت با ایمان، آگاهی از مفاهیم قرآن، فرو برون خشم و تواضع کردن، توصیه میکنم.”ای معاذ! بپرهیز از اینکه به مسلمانی دشمنام دهی، از گناهکاری پیروی کنی یا نسبت به رهبر عادلی نافرمانی نمائى یا راستگو را دروغگو شمارى و دروغگو را تصدیق نمایی. پروردگارت را در هر کوه و دشت یاد کن و برای هر گناهی که میکنی توبهای پنهانی برای گناه پنهان و توبه ای آشکار برای گناه آشکار آماده کن”…٢
گفتم:معیار گزينش كارگزاران چيست؟ گفت:امير مومنان(ع)براى گزينش هريك از آنها معيارها را براى مالك اشتر معين فرمود مثلاً در مورد نظاميان فرمود: کسی را برگزین که خیرخواهی او برای خدا و پیامبر و امام تو بیشتر، و دامن او پاک تر و شکیبایی او برتر باشد؛ از کسانی که دیر به خشم آید؛ عذرپذیرتر باشد و بر ناتوان رحمت آورد و با قدرتمندان با قدرت برخورد کند، درشتی او را به تجاوز نکشاند، و ناتوانی او را از حرکت باز ندارد٣… و در مورد قاضيان فرمود: از میان مردم، برترین افراد نزد خود را برای قضاوت انتخاب کن؛ کسانی که مراجعه فراوان، آن ها را به ستوه نیاورد، و برخورد مخالفان با یکدیگر آنان را خشمناک نسازد، در اشتباهاتشان پافشاری نکنند،و برايشان بازگشت به حق پس از آگاهى دشوار نباشد؛ريشه طمع را از دل برکنند و در شناخت مطالب به تحقیق اندک رضایت ندهند؛ در شبهات از همه با احتیاط تر عمل کنند و در یافتن دلیل اصرارشان از همه بیشتر باشد واز مراجعه پیاپی شاکیان خسته نشوند و در کشف امور از همه شکیباتر، و پس از آشکار شدن حقیقت، در فصل خصومت ازهمه برنده تر باشند; کسانی که ستایش فراوان آنان را فریب ندهد، و چرب زبانی آنان را منحرف نسازد٤…
گفتم:چه آسیب ها و آفت هايي كارگزاران را تهديد مى كند؟ گفت: نخست روحيه غرور و تكبر و استبدادگرى است؛چون اختياراتى به او داده شده و كار مردم منوط به امضا و اجازه اوست،تكبر كند و به مردم زور بگويد و كارشان را راه نياندازد و به بهانه هاى متعدد از جمله وقت نماز و جلسه و تلفن هاى خصوصى آنها را پشت در اتاق خود منتظر گزارد و بستگان بى كفايت خود را گرد خويش جمع كند و به آنها مقام دهد و آقازاده بازى راه اندازد و از مقام خويش براى پركردن جيب سوء استفاده نمايد و …چنين كسانى شايسته كارگزارى و كارمندى نيستند.بايد مسئولان به دقت امور كاركنان را زير نظارت آشكار و نهان داشته باشند و وقتى متوجه بى كفايتى كارمند شدند فوراً اقدام نمايند.ابوالاسود دوئلی، نزد امام على(ع) آمد و گفت: «چرا مرا از قضاوت عزل کردی، در حالی که نه خیانت کرده ام و نه مرتکب جنایتی شده ام؟! امام فرمود: به من گزارش دادند چون طرفین دعوی به محکمه می آیند، تو بلندتر از ایشان سخن می گویی و درشتی در گفتار داری!٥…
———————
١.التمهيد ،ابن عبدالبر، ج۲، ص۷؛ تفسير البغوى،ج١،ص٣٦٧.
٢.نامه ها و پیمان های سیاسی حضرت محمد(ص)؛القرشی، النظام السیاسی فی الاسلام
٣ و٤.نهج البلاغه،نامه٥٣.
٥.مستدرك الوسائل،ج١٧.