آيا اهالى كسب و كار هم رسالتى دارند؟ شاهين براى ما از رسالت كاسبان سخن گفت: رسالت اول كاسب،تلاش براى تأمين معيشت خود و خانواده خويش است تا سربار ديگران نباشد و از فقر و فاقه نجات يابد؛رسالت دوم او كمك به مردم از طريق انجام خدمت به آنهاست تا در زنجيره نيازمندى همه به مشاغل يكديگر، زندگى راحت و آسان شود.مغازه دارى كه كالاها را نزديك منزل شما مى آورد؛تعميركارى كه لوازم خانه شما را تعمير مى كند؛آرايشگرى كه موهاى شما را پيرايش مى كند؛معمارى كه خانه شما را مى سازد؛برقكارى كه كارهاى برقى شما را انجام مى دهد؛خياطى كه لباس هاى شما را مى دوزد…همه و همه گره اى از كار مردم را مى گشايند و خدمتى مى كنند. رسالت سوم آنها،تخلق به اخلاق نيكو و تبليغ عملى فرهنگ دينى است به طورى كه ارباب رجوع و مشتريان را جذب منش و بينش و آئين خود كنند و موجب زينت دين و عقيده خود باشند و از آنها به نيكى ياد شود…
گفتم:مى شود هريك از اين رسالت ها را بيشتر توضيح دهى؟گفت:با كمال ميل. نخست از تلاش براى تأمين معيشت مى گويم.امام صادق(ع) فرمود:”بر شما باد که جدیت و کوشش کنید و پس از نماز صبح برایطلب رزق خود حرکت کرده، رزق حلال به دست آورید. خداوند به شما روزی خواهد داد و شما را بر آن کمک خواهد نمود”١؛حضرت علی(ع) نیز ضمن توصیه به كسب و کار به منظور بینیاز شدن از کمک مادی مردم، بر دو ویژگی تخصص در حرفه و پيشه و امانت دارى و نيز تيزهوشى در كسب و كار و مغبون نشدن،تاکید میورزد:” خداوند حرفه مند امین را دوست دارد. فرد مغبون [که در معاملات اقتصادی فریب میخورد] نه مورد ستایش است و نه در خور پاداش!”٢. در مورد انتخاب شريك براى كسب و كار نيز توصيه مى فرمايد كه شريكى بگزين كه خوش روزى و خوش سابقه و معتبر باشد كه از طريق شراكت با او زودتر به سود دهى برسى:”با کسی که روزی به او روی آورده شریک شوید که برای غنی شدن موثرتر و برای روی آوردن سود و منفعت، سزاوارتر است”٣…
گفتم:از بخش دوم رسالت كاسبان بگو؛ شاهين گفت:خدمت به خلق،نيكوترين رسالت كاسبان است.از پیامبر خدا (ص) سوال شد محبوب ترین مردم پیش خدا چه کسی است؟ فرمود:”کسی که بیشترین سود و خدمت را به مردم ارائه دهد”٤؛ امام صادق (ع) در حدیثی فرمود:خداوند متعال فرموده مردم خانواده من هستند، پس محبوب ترین آنان پیش من کسانی اند که با مردم مهربان تر و در تأمین نیاز های آنان کوشاتر باشند”٥و در حديثى ديگر: “حرکت مسلمان در مسیر برآوردن حاجت مسلمان دیگر از هفتاد طواف خانه خدا بهتر است”٦؛ و نيز:”کسی که پیشانی اش در مسیر برآوردن نیاز برادر دینی خود عرق کند، خداوند او را بعد از آن عذاب نخواهد کرد”٧؛امام باقر(ع)نيز فرمود: کسی که در مسیر برطرف کردن نیاز برادر مسلمانش حرکت کند و کوشش نماید تا آن را به اتمام برساند، خداوند قدم های او را در روزی که قدم ها می لرزد ثابت و استوار خواهد کرد”٨…
گفتم:اما رسالت سوم؟ گفت:همه مى دانيم تبليغ غير مستقيم،اگر موثرتر از تبليغ مستقيم نباشد،كمتر نيست. به همين دليل فرموده اند:”مردم را با غير تبليغ زبانى،به كار خير دعوت كنيد تا از شما تلاش و راستگوئى و تقوىٰ ببينند”٩. وقتى رفتار شما در محل كسب و كارتان،با مردم و ارباب رجوع به گونه اى باشد كه مردم، خوشحال از شما جدا شوند و خدمت خوبى را با هزينه كمتر دريافت كنند يا تخفيف خوبى بگيرند،خاطره خوشى از شما در ياد خواهند داشت و كم كم به شما علاقمند شده و بسوى شما گرايش پيدا مى كنند.در موقع مقتضى هم مى توان چندكلمه اى از آئين براى آنها گفت و كتابى هديه كرد و به نشست و كلاسى دعوت شان نمود.بررسي كار مسيون هاى مسيحى كه در قالب پزشك يا خدمات بهداشتى و انسانى به ميان افريقائيان رفتند و آنها را مسيحى نمودند،تاييدى بر اين موضوع است. كاسبان مهدوى مى توانند،با اخلاق عملى ،محيط كسب و كارشان را محلى براى جذب مردم به آرمان مهدوى سازند…
————————
١. “…فَعَلَیکمْ بِالْجِدِّ وَالاِْجْتِهَادِ وَإِذَا صَلَّیتُمُ الصُّبْحَ فَانْصَرَفْتُمْ فَبَکرُوا فِیطلب الرِّزْقِ وَاطْلُبُوا الْحَلاَلَ فَإِنَّالله سَیرْزُقُکمْ وَیعِینُکمْ عَلَیهِ”،وسائل الشيعه،ج١٧،ص٢٢.
٢.انالله عَزَّوَجَلَّ یحِبُّ الْمُتَحَرِّفَ الاْءَمِینَ الْمَغْبُونُ غیرمَحْمُودٍ وَلاَمَاجُورٍ،همان،ص١١.
٣.شَارِکوا الَّذِی قَدْ اقْبَلَ عَلَیهِ الرِّزْقُ فَإِنَّهُ اخْلَقُ لِلْغِنَی وَاجْدَرُ بِإِقْبَالِ الْحَظِّ عَلَیهِ،نهج البلاغه،حكمت٢٢٧.
٤.بحارالانوار،ج٧٣،ص٣٣٩.
٥.همان،ج٧٤،ص٣٣٦،ح١١٤.
٦.همان،ج٧٢،ص٣١١.
٧.مَنْ عَرِقَتْ جَبْهَتُهُ فِى حاجَةِ اَخِيهِ فِى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ لَمْ يُعَذِّ بْهُ بَعْدَ ذلِكَ.ثواب الاعمال،باب٧٥٢،ح١٩.
٨.بحارالانوار،ج٧٤،ص٣٠٦.
٩.كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ إِلَى اَلْخَيْرِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِيَرَوْا مِنْكُمُ اَلاِجْتِهَادَ وَ اَلصِّدْقَ وَ اَلْوَرَعَ.كافى،ج٢،ص١٠٥.
