احمد كه مديريت صنعتى خوانده بود در مورد رسالت متخصصان گفت: امور جامعه بدون وجود نيروى كارآمد و متخصص ، بسامان نمى شود و راست نمى آيد.يوسف كه خود را آگاه و متخصص امور اقتصادى مى ديد به حاكم مصرگفت:”مرا بر خزائن این سرزمین بگمار همانا من نگاهبانی (امین) و کاردانی آگاه به این کار هستم”١؛او مى خواست در آن جامعه مملو از ظلم و ستم،با در دست گرفتن نبض اقتصاد كشور، به يارى محرومان و مظلومان بشتابد.در اداره صحيح كشور، توان کارى، تجربه و تخصّص افراد، یک اصل مهم تلقّى میشود. هر كارى بايد به متخصص و عالم آن كار سپرده شود تا منابع كشور به هدر نرود. رسول خدا(ص) به ابن مسعود فرمود:هر گاه کارى را انجام میدهى با علم و اندیشه انجام ده، مبادا عملى را بدون تدبیر و آگاهى انجام دهى که خداوند فرموده است: همانند آن زن [سبک مغز] نباشید که پشمهاى تابیده خود را، پس از استحکام، وامیتابید..!٢
گفتم:اگر كارها به غير متخصصان و ناشايستگان سپرده شود،خيانت نيست؟ گفت: امام باقر(ع)در تفسير آيه “از درهاى خانه ها به خانه ها وارد شويد(وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ابْوابِها)فرمود:مقصود این است که کارها را از راه درست و مجراى صحیح خود انجام دهید٣؛ امام صادق(ع) فرمود:اگر شخص خیانت پیشهای را امین در کارهای خود بدانم یا شخص [ناتوان و غیر متخصّصى] که ضایع کننده است، در عمل به یک نتیجه مى رسم٤. یعنى شخصى که به عمد، در کارى خیانت میکند با کسى که بدون داشتن علم و آگاهى کافى، در کارى دخالت میکند یکسان است، چرا که وى سبب رکود کار، ضایع شدن مواد و امکانات تولید و حقوق دیگران میگردد و پیشرفتى حاصل نمیشود؛ پیامبر خدا(ص) فرمود: هر کس کارى را بدون علم و آگاهى انجام دهد خرابکاری او بیش از اصلاحاتش خواهد بود(مَنْ عَمِلَ عَلی غَیْرِ عِلْمٍ کانَ ما یُفْسِدُ اَکْثَرَ مِمّا یُصْلِحُ)٥. از نظر «اخلاق اقتصادى» افرادى که خود را، در کارى توانمند و براى مسئولیتى شایسته می بینند موظّفند خود را معرفى نموده واگر از آنان خواسته شد،مسئوليت بپذيرند…
گفتم:نقش تخصص تا كجاست؟ گفت: صنعت و دانش، نقشی اساسی در زندگی انسان داشته و امروزه قلمرو وسیعی در کشاورزی، پزشکی، ارتباطات، نظامی، آموزش و هنر و…پيداكرده و در یک کلام، اقتصاد هر کشوری به پیشرفت صنعت آن کشور گره خورده است. اهمیت «تخصص» در کار و حرفه تا آنجاست که از آن به عنوان معیاری برای شخصیت انسان ها نام برده شده چنانكه حضرت اميرع) فرمود: مردمان فرزندان آن چیزند که آن را نیک و شایسته انجام دهند(النّاسُ اَبناءُ مايُحْسِنُونَ وَ قَدْرُ كُلِّ اِمْرِئٍ مَا يُحْسِنُ …)٦يعنى افراد به تخصص خود شناخته شده و منزلت مى يابند.خداوند در مورد حضرت داوود مى فرمايد:”ساختن زره را بخاطر شما به او تعليم داديم، تا شما را در جنگهايتان حفظ كند٧”؛و به حضرت نوح (ع) میفرماید:”طبق دستورالعمل و وحى ما کشتی را بساز٨”؛همچنین ذوالقرنین پس از ساخت آن سد عظیم و مهندسی شده، آن را از رحمت پروردگار می شمرد(قَالَ هَذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي٩) …
گفتم: و رسالت متخصصان؟ گفت:نخست اهتمام به متخصص شدن! مباد انسان ها استعدادهاى خود را بلا استفاده گذارند و پرورش ندهند و در دانشگاه و كارگاه هاى تجربى و پژوهشگاه ها و مراكز علمى،تخصص نياموزند و به متخصصان بيگانه نيازمند شوند؛ دوم، تخصص خود را در اختيار جامعه قرار دهند و امساك نكنند و دانش خود را راكد مگذارند كه امام صادق(ع)فرمود:”هیچ چیز برای انسان بیفایده تر از ثروت راکد نیست١٠”؛ سوم، در يك نقطه نايستند و دائماً خود را از طريق مطالعه و رصد فعاليت هاى علمى در جهان،ارتقاء دهند؛ چهارم،در همه اين فرايندها به خدا ملتجى و متوسل باشند تا با نيت خالص اين امور را دنبال نمايند و به خدا تقرب جويند؛ و پنجم:تخصص خود را به نسل بعد منتقل كنند و از طريق آموزش ،تراز علمى و تخصصى جوامع اسلامى را بالا برند، آن هم در شرايطى كه دشمنان به بهانه هاى مختلف ، تخصص خود را از ما دريغ مى دارند…
—————————
١.سوره يوسف،آيه ٥٥.
٢.سوره نحل،آيه ٩٢؛ مکارم الاخلاق، ص٤٥٨.
٣.سوره بقره،آيه ١٨٩؛تفسير عياشى،ج١،ص٨٦.
٤.کافی، ج٥،ص٣٠١.
٥.همان، ج١،ص٤٤.
٦.تحف العقول،ج١،ص٢٠٨.
٧.سوره انبياء،آيه٨٠.
٨.سوره هود،آيه٣٧.
٩.سوره كهف،آيه ٩٨.
١٠.کافی، ج٥، ص٩١.